Korzenie Izraela w Polsce - syjonizm, bohaterstwo, Sprawiedliwi wśród Narodów Świata

W getcie krakowskim działała żydowska organizacja bojowa oparta m.in. na syjonistycznym ruchu Akiba; jej członkowie przeprowadzili akcje zbrojne przeciw okupantowi. Na placu Bohaterów Getta stała Apteka pod Orłem Tadeusza Pankiewicza - jedynego Polaka, który uzyskał zgodę na pozostanie i pracę w getcie. Pomagał ukrywającym się Żydom i został uznany za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Dziś w aptece mieści się muzeum.

Będzin był jednym z głównych ośrodków syjonistycznych ruchów młodzieżowych w Zagłębiu. Zachował się tu Dom Modlitwy „Mizrachi" - dawny dom modlitwy religijnego ruchu syjonistycznego, założony pod koniec XIX w. Na ścianach i suficie przetrwały polichromie zgodne z ideą syjonizmu: grób Racheli, uliczka Jaffy, grób Absaloma, gwiazda Dawida i niemal pełny cykl znaków zodiaku (11 z 12) - jeden z nielicznych zachowanych w Polsce. W Będzinie działała Frumka Płotnicka, przywódczyni ruchu oporu, i stąd pochodziła Rutka Laskier, nastoletnia autorka poruszającego dziennika.

Józef i Wiktoria Ulmowie ze wsi Markowa ukrywali w swoim domu żydowskie rodziny. Za ten czyn zostali zamordowani przez Niemców wraz z sześciorgiem własnych dzieci 24 marca 1944 r. Uznani za Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, w 2023 r. zostali beatyfikowani. W Markowej działa poświęcone im Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów.

Tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata uhonorowano ponad 7 200 Polaków - najwięcej ze wszystkich narodów. Pełne, alfabetyczne spisy nazwisk prowadzą Instytut Yad Vashem oraz portal Polscy Sprawiedliwi, tworzony przy udziale Muzeum POLIN.

Renesansowe Zamość, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, miało bogatą społeczność żydowską i renesansową synagogę. To tu urodzili się Róża Luksemburg, jedna z najważniejszych postaci europejskiej myśli politycznej, oraz Icchok Lejb Perec, klasyk literatury jidysz. Zamość pokazuje, jak z polskich sztetli wyrastali ludzie, którzy kształtowali świat i kulturę żydowską.

W 1943 r. wybuchło powstanie w getcie warszawskim - największy zbrojny zryw Żydów podczas Zagłady - pod dowództwem Mordechaja Anielewicza i Żydowskiej Organizacji Bojowej. Na terenie dawnego getta stoi Pomnik Bohaterów Getta (Nathan Rapoport, 1948); to tu w 1970 r. ukląkł kanclerz Willy Brandt. Naprzeciw pomnika wznosi się Muzeum POLIN, opowiadające tysiąc lat historii Żydów polskich. To miejsce, w którym grupy oddają hołd i śpiewają hymn.

W Płońsku urodził się w 1886 r. Dawid Ben Gurion (Dawid Grün) - jeden z przywódców ruchu syjonistycznego, twórca i pierwszy premier Izraela, który 14 maja 1948 r. ogłosił niepodległość państwa. Płońsk to symboliczny początek drogi „od polskiego sztetla do państwa Izrael" - i mocny punkt dla grup szukających korzeni państwowości izraelskiej.

W XIX i XX w. Łódź była jednym z najważniejszych ośrodków żydowskiego przemysłu i kultury. Symbolem jej potęgi jest Izrael Poznański - „król bawełny" - którego pałac i fabryka (dziś Manufaktura) do dziś robią wrażenie rozmachem. Z żydowskiej Łodzi wyszli w świat poeta Julian Tuwim oraz światowej sławy pianista Artur Rubinstein.

Cmentarz żydowski w Łodzi to jeden z największych cmentarzy żydowskich w Europie. Znajduje się na nim monumentalne mauzoleum Izraela Poznańskiego - uważane za największy żydowski grobowiec na świecie. Miejsce oddaje skalę i bogactwo dawnej żydowskiej Łodzi.